Kıyıda mıyız?// İzmit Halkevi-1938

-kentlerle gezegenleri, gezegenlerle galaksileri, galaksilerle evreni okuyabilir miyiz?
-sonra tepetaklak! (bum!)
-bir kentin meydanlarından yıldız kümelerini, ara sokaklarından yörüngeleri çekip çıkaralım, sonra bir evreni bir kentten nasıl ayrıştıralım?
-şimdi bir kentin kalbi, bir bina olsa mesela, duvarlarından sökülüp azalan sıvalarda bir karadelik bile,
-neden?,
-oluşmasın?

-kentler değişir,
-insanlar gibi,
-binalar gibi,
-kediler gibi,
-büyür ve sakinleşir,
-mi?
-büyür ve büyürken hetorejenleşir,
-durmadan döner,
-yolları birbirine karışır,
-planlanır, planlar bozulur,
-karadelikler oluşur!

-insanlar kentleri, kentli kedileri, restoranların ince kolonlarını,
-yıldız kümelerini
-ve hep,
-eskiyi özlerler.
-karşılaştıkça hatırlar,
-yok olduğunda unutmaz,
-tekrar karşılaşmak için yürürler.

-bunun bir karadelik olduğunu bilmiyordum.
-deniz nerede?
-paltomu çıkarmalıyım, çünkü mevsimler değişiyor.
-paltomu çıkardım ve vestiyere verdim.
-haydi, sahneye çıkalım.
-kapılar kilitli, vestiyerde kimse yok.
-sokağa çıkalım!
-deniz nerede?
-kıyıda mıyız?
-saklanıyor muyuz?
-koşuyor muyuz?
-deniz nerede?
-kıyıda mıyız?

Şehir Lokantası/ İzmit Halkevi

 

Tarihsel geçmişiyle incelendiğinde İzmit kenti için ”kıyıda olma hali” onun kentsel karakterini belirleyen önemli bir etmendir. Kent kıyıyla birlikte, kıyıdan beslenen, kıyıyı izleyendir. Kentin topografyası ile  körfez bir araya gelir ve kentsel artifaktları  oluşturur. (1) Öncelerde bir sanayi şehri olarak planlanması düşünülen İzmit, 1930larda Alman şehir planlamacı Herman Jansen’in ve Kemal Aru’nun çalışmalarıyla birlikte estetik, sosyal ve doğal verilerin ön plana çıktığı bir kıyı kenti olarak hayal edilmiştir.(2) (Burada hayal kelimesinin kullanılış sebebi aşağıda açıklanacaktır.) Jansen’in o yıllardaki raporlarına göre Izmit’te konut ihtiyacı elzemdir, altyapı sorunları mevcuttur. Jensen denizi bir kent sahnesi olarak tasavvur eder. Kentin merkezini de bu sebeple kıyı şeridinde konumlandırır. Tasarlama sürecindeki eskizlerden görebileceğimiz üzre, İzmit Halkevi’nin de kıyı şeridinin göz alıcı noktalarından birine yerleştirilmesi öngörülmüştür. 1934 yılında inşaasına başlanan İzmit Halkevi, dönemin halkevleri programı çerçevesinde, kente yeni bir sosyal boyut getirir. Kıyıda konumlanışı, çevresi ile olan ilişkisi ve kentliye kattığı sosyal pragmatik unsurlarla birlikte dönemin belleği için bir iz haline gelecek şekilde tasarlanmıştır. Yapının mimarı Seyfi Arkan’dır ve tasarım detaylarındaki incelikle, Herman Jansen’in de bahsettiği gibi, İzmit kentine yakışır sanat değeri yüksek bir yapı tasarlamıştır. (3) Plan özellikleri bakımından incelendiğinde, içerisinde jimnastikhane, kütübhane ve bir konferans salonu, bir müsamere salonu ile bir kazino vardır. Deniz Feneri olarak tasarlanan bir de kulesi mevcuttur. Hatta o dönem kıyı şeridine yapılması düşünülen plaj sebebiyle Halkevi’nin bahçesine bir adet de havuz yapılabileceğinden bahsedilir. İnce kolonlu dış koridoru sokakla avluyu birbirine bağlar ve dönemin halkevi örneklerindeki gibi, dinamik sosyal bir atmosfer yaratır. Tiyatro oyunlarının oynandığı konferans salonuna girmeden önce, misafirleri bir vestiyer bölümü karşılar, dönemin notlarına göre misafirlerin oyun başlamadan önce ceketlerini bırakması dönem için oldukça yabancıdır, ve plan çözümünün toplumun batılaşma sürecindeki rolü hakkında düşünülebilir. 1943 yılında içerisinde 8 konser, 49 konser gerçekleşmiştir. Zamanla kentsel bir ”iz” haline gelen Halkevi, kentliler için buluşma noktası, lise tiyatro yarışmaları için sahne, simitçiler için durak olur. Şimdilerde önünde buluşan insanlar kafalarını kaldırıp halkevine baktıklarında üzülebilirler. Bakımsız cephesinin boyaları dökülmüş, yeni bir katman olarak reklam panoları eklenmiş, içindeki oyunlar artık eski heyecanıyla oynanmaz olmuştur. (4) Bir hayal olarak ”kıyı kenti İzmit” de aradan geçen bol şeritli otoban yoluyla birlikte kıyıdan tamamen ayrılmıştır. Plaj olarak hayal edilen körfez şimdilerde balıklar için bile yüzmesi zor bir su halindedir. Kıyı şeridinde, tanımsız yeşil alanlar belirmiştir. (5) Öyle ki bisikletinizle kıyıdan körfezi izleyerek bir yolculuk başlatacak olun, şehrin merkezine ulaşabilmeniz için yaya köprüleri kullanmadan otoyolu aşmanız mümkün değil. Keza halkevinin bahçesindeki ağaçlara yaslanıp denizi izlemeniz de ancak bir hayal olabilir.

Kent değişir, insanlar gibi, binalar gibi, kediler gibi. Ne zaman, kentin güzel yapılarının cephelerinde boya dökülmeleri başlasa yeni karadelikler oluşur. Bu değişime bazen gözleri dolanlar, o karadeliklere saklanır. Ancak Stephan Hawking’in 2015 yılında tüm dünyaya itiraf ettiği gibi ”Eğer bir karadelikte olduğunuzu hissediyorsanız, pes etmeyin, bir çıkış yolu var”.(6)

 

Yukarıdaki diyalog o karadelikten bir çıkış yolu bulanların yeni başlayan hikayesi için bir önsözdür.

 

Herman Jensen İzmit Çalışması/ Kemal Aru Arşivi

 

Herman Jensen İzmit Çalışması

İzmit Halkevi Planı

 

Cemal Tugay Arşivi

 

İlker Kumral Arşivi

 

 

İlker Kumral Arşivi

 

 

(1)Şenyurt O. (2010 Ağustos 10). Geçmişin Modern Mimarlığı – 6: İzmit (Kocaeli). http://v3.arkitera.com/h55610-gecmisin-modern-mimarligi—6-izmit-kocaeli.html

(2)Karakaya E. (2017 Haziran). Policy-oriented urban planning in 1930s in Turkey: İzmit Urban Plan. https://www.journalagent.com/itujfa/pdfs/ITUJFA-91886-DOSSIER_ARTICLES-KARAKAYA.pdf

(3)Türkeri İ. (2017 Temmuz 15).Kentsel Bir İmge Olarak İzmit Halkevi http://www.arkitera.com/gorus/1059/kentsel-bir-imge-olarak-izmit-halkevi

(4)Gündoğdu A. (2017 Eylül 17) Önünden tramvay geçiyor, ama Halkevi ayakta ölüyor http://www.ozgurkocaeli.com.tr/onunden-tramvay-geciyor-ama-halkevi-ayakta-oluyor-4435yy.htm

(5)Ulubay S. (2017 Temmuz 19). ”Kıyı Kenti” İzmit http://www.arkitera.com/gorus/1064/kiyi-kenti-izmit

(6)Kaynak: https://www.theguardian.com/science/2015/aug/25/black-holes-way-out-stephen-hawking

 

 



Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir